Podhale Region

Środa, 17 styczeń 2018

Ostatnia aktualizacjaWt, 16 Sty 2018 8pm

Jesteś tutaj: Home Społeczeństwo Magazyn Między dworem a wsią – seminarium w zubrzyckim skansenie

Reklama

Społeczeństwo

Między dworem a wsią – seminarium w zubrzyckim skansenie

006
001

W 80. rocznicę przekazania Dworu Moniaków państwu polskiemu w Muzeum – Orawskim Parku Etnograficznym w Zubrzycy Górnej odbyło się seminarium pn. „Między dworem a wsią – na styku kultury chłopskiej i szlacheckiej”, dodam że udane i na dobrym merytorycznym poziomie.

Program był intensywny, wręcz wydający się niemożliwy do zrealizowania, a jednak w jeden dzień, w czasie od godz. 9 do 20 referaty wygłosiło 20 (sic!) specjalistów z wielu dziedzin nauki. Podaję tak dokładnie żeby można było sobie uzmysłowić skalę tego przedsięwzięcia. Seminarium podzielone zostało na trzy części, te z kolei na bloki zagadnieniowe.

Rozpoczęła seminarium dyrektorka Muzeum Dominika Wachałowicz-Kiersztyn, witając uczestników i gości, a wśród nich m.in.: posła na Sejm RP Edwarda Siarkę, prezesa Towarzystwa Przyjaciół Orawy oraz Banku Spółdzielczego w Jabłonce Józefa Szperlaka, Antoniego Malczaka dyrektora Małopolskiego Centrum Kultury „Sokół” i prezesa Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Nowym Sączu oraz pomysłodawcę Ośrodka Niematerialnego Dziedzictwa Narodowego, prof. dra hab. Ryszarda Kantora, etnologa i antropologa kultury, Andrzeja Madeję, wieloletniego wicedyrektora Liceum Ogólnokształcącego w Jabłonce. Odczytany został również list wójta Gminy Jabłonka Antoniego Karlaka skierowany do uczestników.

Część pierwszą poświęconą pamięci dr Hanny Pieńkowskiej w stulecie urodzin rozpoczęła mgr Joanna Hogno-Jachymiak z delegatury nowotarskiej Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie, referatem pt. „Hanna Pieńkowska (1917-1976) – jej związki z Orawą oraz działalność w zakresie ochrony zabytków i prognozowania dorobku kulturowego regionu”.

Seminarium natomiast zainaugurował – tak program został skonstruowany – prof. dr hab. Jan Święch, dziekan Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego referatem pt. „Zespoły budownictwa dworskiego w muzeach na wolnym powietrzu w Polsce”.
W bloku „Wokół orawskich dworów – zagadnienia historyczne” mieliśmy dwa doskonałe wystąpienia, dwóch luminarzy w dziedzinie nauki, kultury i sztuki, pierwszy prof. dr hab. Tadeusza M. Trajdosa z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Tu zatrzymam się na dłużej, bo zaistniała sytuacja, której się nikt nie spodziewał, tym bardziej autor, który po zapoznaniu się z wynikami badań prof. Tomasza Ważnego nie wygłosił swojego referatu zatytułowanego „Najdawniejsze dzieje Moniaków, Bukowińskich i Wilczków”, a podczas zaimprowizowanego wystąpienia przedstawił temat dotyczący dwóch kwestii: pierwszy to dendrochronologia, a źródła pisane o kolejnych domostwach Moniaków, w drugim skupił się na zagadnieniu kiedy i gdzie występuje siedziba sołtysia Moniaków, a kiedy wyłącznie siedziba ziemiańska. Podkreślił, że dwór Moniaków od lat 70. XVII wieku jest wyłącznie siedzibą ziemiańską, a nie sołtysią. Omówił także dramatyczną rywalizację Moniaków z Ostroszami o sołtystwo w Zubrzycy Górnej. Gdyby Jędrzej Moniak nie wykazał się bezwzględnością wobec pasierba Mateusza Ostrosza nigdy nie spełniłaby się kariera Moniaków i ich dalszy awans stanowy. Jędrzej zmarł ok. 1672 r., ale doprowadził do progu zmian, które dalej kontynuował jego syn. Niewygłoszony referat złożony został do publikacji poseminaryjnej i miejmy nadzieję, że się ukaże drukiem.

Drugi referat w tymże bloku wygłosił dr hab. Jerzy M. Roszkowski z Wydziału Turystyki i Rekreacji Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie nt. „Geneza i dzieje rodu Divékych z Podwilka”.

W następnym bloku zatytułowanym „Rozważania etnologiczne i językowe – w rytmie życia dawnej wsi i orawskiego dworu” wysłuchaliśmy trzech autorów. Pierwszy prof. dr hab. Kazimierz Sikora z Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego wygłosił referat z tematyki etnolingwistyki i pragmatyki językoznawczej pt. „Orawska grzeczność”. Następny przedstawił mgr Marcin Kowalczyk, etnolog z Muzeum – Orawskiego Parku Etnograficznego zatytułowany „U Moniaków w Zubrzycy i u Divékych w Podwilku – w rytmie życia dawnej wsi i dworu orawskiego”, a zamykała blok mgr Karolina Kowalczyk z Gminnego Ośrodka Kultury w Lipnicy Wielkiej wystąpieniem nt. „Orawski ubiór chłopski i szlachecki na przykładzie archiwalnych zdjęć i dawnych dokumentów”.

Druga część seminarium składała się z dwóch bloków, w pierwszym zatytułowanym „Architektura dworów i ich otoczenie – okiem historyka sztuki i botanika”. Rozpoczęła mgr Dominika Wachałowicz-Kiersztyn, dyrektorka Muzeum – Orawskiego Parku Etnograficznego w Zubrzycy Górnej interesującym wykładem nt. „Dwór Moniaków – chłopska chałupa czy wiejski dworek?”. W następnym mgr Jolanta Morzyniec, pracownica Zubrzyckiego Muzeum wystąpiła z referatem „Dwór Divékych”, zakończył dr Piotr Klepacki z Ogrodu Botanicznego, Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego wykładem nt. „Co zostało z dworskich ogrodów Orawy?”.
W drugim bloku zatytułowanym „Zagadnienia skansenowskie i konserwatorskie” mieliśmy dwa referaty, pierwszy mgr Jadwigi Pilch, kustoszki zubrzyckiego Muzeum pt. „Dwór Moniaków: w ciągu 80 lat historii 1937-2017”, drugi dra Jana Karpiela-Bułecki nt. „Dwór Divékych – drugie życie obiektu”, który w ekspresywny sposób omówił plany rekonstrukcji dworu. Autor - architekt, orędownik zachowania stylu podhalańskiego, prowadzi autorskie biuro projektowe i jest uznanym muzykiem, tancerzem, animatorem folkloru góralskiego, m.in. laureatem Nagrody im. Oskara Kolberga (2007).

W trzeciej części seminarium przewidziano trzy bloki, pierwszy nienazwany, ale proszę wierzyć sprowadzający słuchaczy do problematyki konserwatorskiej, może nudnej dla słuchających, ale za to niesłychanie istotnej dla funkcjonowania i wizerunku skansenu. Wicedyrektor Zubrzyckiego Muzeum mgr inż. Roman Ciok przedstawił referat nt. „Konserwacje w Dworze Moniaków w ujęciu historycznym”.
Na drugie wystąpienie wszyscy czekali z nadzieją, że dowiedzą się nowości w datowaniu dworu Moniaków i nie zawiedli się, tym bardziej, że już wiadomo było po wystąpieniu prof. Trajdosa, że podana zostanie dużej wagi informacja. Wykład prof. dr hab. inż. Tomasza Ważnego z Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika z Torunia, twórcy polskiej dendroarcheologii, autora pierwszej tysiącletniej (sic!) skali dendrochronologicznej dla Polski. To właśnie dzięki tej skali można było ustalić, że wielcy mistrzowie malarstwa, jak Rembrandt, Rubens, van Dyck i inni, malowali swoje obrazy na podłożach dębowych pochodzących z polskich lasów! Autor przedstawił referat nt. „Dendrochronologia w badaniach określających wiek zabytkowych budynków drewnianych, metody badawcze pozwalające na określenie stanu wiekowych budowli na przykładzie Dworu Moniaków w Zubrzycy Górnej”. Wiadomo było, że dwór Moniaków, najcenniejszy obiekt w skansenie, nie pochodzi z jednego okresu historycznego. Jego lewe skrzydło jest starsze od prawego, w którym na sosrębie w świetlicy odczytamy rok 1784. Prof. Ważny ustalił datowanie najstarszej części na rok 1604! Co z tego wynika? Badania powinny pójść w kierunku ustalenia skąd przeniesione zostały najstarsze elementy dworu do Zubrzycy Górnej. Wskazane, by referat Profesora jak najszybciej ukazał się drukiem.

Trzeci temat w tym bloku przedstawiał mgr inż. Karol Kopeć nt. „Nowoczesne metody konserwacji w odniesieniu do siedziby Moniaków w Zubrzycy Górnej”.

W drugim bloku tej części nazwanym „Nawiązania i inspiracja – Dwór Moniaków – rozważania architekta, projektanta i teatrologa” wystąpiło dwóch autorów. Dr inż. arch. Michał Uruszczak z Wydziału Inżynierii środowiska i Geodezji, Katedry Gospodarki Przestrzennej i Architektury Krajobrazu Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, przedstawił referat pt. „Z teki architekta”. Drugi zaprezentowała mgr Wiktoria Kowalczyk nt. „Inspiracje – dwór Moniaków okiem designera”. Muszę przyznać, że było to ciekawe spojrzenie.
Trzeciego wykładu mgr Roberta Kowalczyka, dyrektora Orawskiego Centrum Kultury w Jabłonce, nt. „Teatr dra Emila Kowalczyka w Dworze Moniaków – między sztuką, a rekonstrukcją historyczną” nie doczekaliśmy się. Autor musiał udać się na obchody 10.lecia działalności Orawskiej Grupy Teatralnej im. dra Emila Kowalczyka w sali Domu Ludowego w Lipnicy Wielkiej. Robert Kowalczyk, syn Emila, jest scenarzystą i reżyserem tegoż teatru, i akurat w tym dniu na jubileuszu prezentowana była sztuka „Otello po orawsku, czyli wolby w teatrze”. Przypomnę, że wolby w gwarze orawskiej znaczą to samo co wybory. Miejmy i tu nadzieję, że tekst wykładu ukaże się w publikacji poseminaryjnej.

W ostatnim trzecim bloku tej części seminarium zatytułowanym „Edukacja regionalna – ścieżki edukacyjne, warsztaty ukazujące dawny rytm życia szlachty i sołtysów Górnej Orawy, ożywianie przestrzeni muzealnych” wystąpiło trzech autorów. Zofia Warciak, pracownica zubrzyckiego Muzeum przedstawiła tekst pt. „Koncepcje nowych ścieżek edukacyjnych w Zubrzyckim skansenie”, a mgr Leszek Janiszewski, także pracownik Muzeum wykład nt. „Współpraca skansenu z grupami odtwórstwa historycznego – zagrożenia i szanse”. Zakończył blok i zarazem całe seminarium dr Krzysztof Miraj z Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu tematem pt. „Dwór Moniaków jaka atrakcja antropogeniczna w turystyce filmowej”. Autor omówił nowy nurt w turystyce, który tu w skansenie powoli się rodzi i może stać się jednym z elementów wizerunkowych.

Czytelnicy, którzy doczytali końca tej relacji odetchną pewnie z ulgą, a co odczuwali uczestnicy seminarium? Zgromadzenie w jeden dzień tylu interesujących wystąpień jest jedynym mankamentem tegoż seminarium, stojącego na wysokim poziomie. Praktycznie każda część mogła być tematem samodzielnej sesji.

Pozostaje oczekiwać na publikację poseminaryjną i jeszcze raz prześledzić na spokojnie i bez pospiechu jego program, a także zastanowić się nad ważnymi dla skansenu kwestiami.

Tutaj zdjęcia

Dodaj komentarz

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy, zastrzega sobie jednak prawo do nie publikowania ich, zwłaszcza tych, które zawierają wulgaryzmy, epitety powszechnie uznane za obraźliwe, nawołują do zachowań niezgodnych z prawem, obrażają osoby publiczne i prywatne, inne narodowości, rasy, religie itd.
Komentarze nie dotyczące danego tematu, atakujące personalnie innych komentatorów i autorów, zawierające reklamy lub linki do innych stron www, dane osobowe, teleadresowe i adresy e-mail oraz uwagi skierowane do Redakcji – będą usuwane.


Kod antyspamowy
Odśwież

Reklama

Nasi partenrzy

TV Podhale

logonaszkasprowy

fottboll

Taxi Rabka-Zdrój

Nasi partenrzy

nspj

mbludzm pl m

Tarnów In

 

Nasi partenrzy

zakopanedlaciebie.pl


natatry.pl


Resort Kościelisko

Reklama