P1020672W Szczawnicy historia wieszania godeł na budynkach jest kontynuowana i nadanie każdego nowego jest pewnego rodzaju świętem. Drewniane tablice, coś w rodzaju szyldów z zamieszczoną nazwą i malowidłem, zwanych godłami szalayowskimi, są miejscowym obyczajem, kontynuowanym zarówno w Niżnej jak Wyżnej Szczawnicy. Pomysł przypisuje się samemu Józefowi Szalayowi.

Za czasów Józefa Szalaya nie było gdzie przyjmować gości przyjeżdżających do zdroju na leczenie. W chałupach były izby bez podłóg, komina, okna bez szyb, a błoto wokół zagrody było na porządku dziennym. Szalay zmuszał do szklenia okien, budowy kominów i zakładania podłóg, a w zamian górale mieli prawo do umieszczenia nad drzwiami godła, które gwarantowało pewien standard.

W swoim przewodniku po zdroju Józef Szalay obwieszczał gościom w niezwykle prosty sposób: „Godła oznaczają, że się wynajmuje”! Kto nie posiadał godła, nie mógł liczyć na gości – mechanizm zadziałał i powoli do miejscowej tradycji godła weszły na stałe. Honorem było posiadać godło, a nadawano je w uroczystej oprawie, grała orkiestra zdrojowa, odrzwia na ten dzień ozdabiano girlandami z jedliny.

Wiemy, co Józef Szalay napisał o godłach w swoim przewodniku po zdroju, jednego nie przewidział, że staną się one – jak to się obecnie mówi – produktem turystycznym.

Doliczono się 105 tablic powstałych w różnych latach, niewiele przetrwało. Oprócz Józefa Szalaya tablice w minionych latach malowali: Józef Bieniek, Jan Papież i Jan Zachwieja, a w ostatnich latach w ich odtwarzaniu uczestniczył Wietek Kołodziejski.
Tablice w Szczawnicy to tradycja, także kreowanie nowej jakości poprzez stworzenie szlaku turystycznego, który łączy w sobie historię i teraźniejszość. Szlak godeł szalayowskich sprawia, że turyści mogą zwiedzać zdrój wędrując od domu do domu, od tablicy do tablicy. Renowacje oraz rekonstrukcje drewnianych tablic pozwoliły na wytyczenie w Szczawnicy jedynego i niepowtarzalnego szlaku promującego miasto.

W 30.rocznicę powstania Pienińskiego Ośrodka Historii Turystyki Górskiej w Szczawnicy - Urząd Miasta i Gminy - na wniosek Oddziału Pienińskiego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, przyznał Ośrodkowi tablicę szalayowską „Pod kozicą”. W czasie gali w Dworku Gościnnym – 27 października 2018 r. – burmistrz Grzegorz Niezgoda wręczył kustoszowi Ośrodka tablicę, podkreślając że w ten sposób Ośrodek dołącza do szlaku godeł szalayowskich, do rodziny obiektów, które świadczą o oryginalności i wizerunku miejscowości.

Godło „Pod kozicą” doskonale nawiązuje do historycznej odznaki Towarzystwa Tatrzańskiego z głową kozicy. Dla pełnego obrazu przypomnę historię tejże odznaki. W 1906 r. opracowano nowy wzór odznaki Towarzystwa Tatrzańskiego. Zrezygnowano wówczas z symboliki stosowanej za czasów austro-węgierskich - odrzucono szarotkę, a projekt oparto na motywie sprzączki góralskiej z wpisanym w niego rysunkiem głowy kozicy, istniejącej na pieczęci Towarzystwa. Całości dopełniał napis: Towarzystwo Tatrzańskie i rok 1874. Odznaka miała wymiary: 27,5 x 40 mm, była bita w mosiądzu w zakładzie J. Walenty w Krakowie.

Po uzyskaniu niepodległości przez Polskę, Walne Zebranie Towarzystwa w 1919 r. uchwaliło zmianę nazwy na Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, formalnie sankcjonując stosownym zapisem w statucie dopiero w 1922 r. Od 1933 r. Polskie Towarzystwo Tatrzańskie wprowadziło nowy wzór odznaki według autorskiego projektu Bohdana Małachowskiego. Wizerunek dotychczasowy został pomniejszony i wpisany w zielony, emaliowany otok o średnicy 25 mm z napisem: Pol. Tow. Tatrzańskie i przedzieloną końcem sprzączki cyfrą 1873 oznaczającą rok założenia Towarzystwa. Odznakę bito w blasze, z zapięciem na śrubkę z zakrętką w Fabryce Grawersko-Emalierskiej J. Knedlera w Warszawie i w zakładzie grawerskim w Krakowie. W tej formie odznaka przetrwała do 1950 r., kiedy to nastąpiło połączenie PTT i PTK w Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (PTTK).

Szczawnicki Oddział PTTK jest spadkobiercą założonego w 1893 r., najstarszego w obecnych granicach kraju, czyli niebagatelna, obchodzącego w tym roku 125 rocznicę! Zatem tablica „Pod kozicą” doskonale wpisuje się w historię turystyki górskiej w Pieninach.
Tablicę po nawierceniu otworów i wkręceniu haków zawiesił na Ośrodku Stanisław Błażusiak, uprzednio na jej odwrocie podpisali się uczestniczący w tym historycznym akcie: Marek Misztal – prezes oddziału, Ryszard M. Remiszewski - kustosz, Jacek Gacek, Stanisław Błażusiak, Janusz Malik i Maciej Ogrodowicz – dzierżawca schroniska „Orlica”.

 Tutaj zdjęcia

Tekst i fot. Ryszard M. Remiszewski