państwpodz19NOWY TARG. 27. września 1939 roku – dzień utworzenia Służby Zwycięstwu Polski – jest uznawany za datę powstania Polskiego Państwa Podziemnego. Hołd ludziom tworzącym tę największą w okupowanej Europie strukturę i długo po zakończeniu wojny represjonowanym za udział w różnych formach dywersji, przy pomniku Armii Krajowej na nowotarskim cmentarzu złożyła Grupa Mieszkańców PAMIĘĆ, z udziałem Podhalańskiej Grupy Rekonstrukcji Historycznych „Błyskawica”, młodzieży kilku szkół podstawowych, II LO im. Św. Jadwigi Królowej i I LO im. Goszczyńskiego, delegacji harcerzy i kapelana Związku Podhalan – ks. Jana Gacka.

Sentymentalny program artystyczny z akompaniamentem gitar przygotowali licealiści. Odczytany został Apel Poległych, była modlitwa za bohaterów czasów wojny. Pod pomnikiem harcerze i rekonstruktorzy zaciągnęli wartę honorową, złożono kwiaty, zapalono znicze. Poczty sztandarowe ustawiły się po obu stronach głównej alei.

- Takie uroczystości w moich szkolnych czasach, w latach osiemdziesiątych, były niemożliwe – mówił ks. Jan Gacek. – Dziś, kiedy już nie ma żadnych przeszkód, by czcić takie rocznice, zastanawiam się, dlaczego młodzież często nie wykazuje zainteresowania historią i dochodzę do wniosku, że długo nie było wojny. Bo wcześniejsze pokolenia wojnę przeżywały średnio co 25 lat… Dlatego dziś walka toczy się już nie o możliwość upamiętniania, ale o pamięć.  

P3540943

Przypomnijmy więc, że tajne struktury państwa polskiego działały na terytorium okupowanym przez III Rzeszę i przez ZSRR, podlegając rządowi RP na uchodźstwie. Licząca  w 1942 roku ok. 200 tys. żołnierzy Armia Krajowa, była największą armią podziemną w okupowanej Europie. Nie byli to jednak żołnierze regularnie przeszkoleni, stan uzbrojenia przedstawiał się bardzo mizernie. W obliczu okrutnych represji okupanta wszelkie akcje zbrojne nie miały sensu. Pozostawało więc gromadzenie sił na rozprawę z okupantem, kiedy losy wojny przeważą się na frontach. Pozostawały też działania dywersyjne w postaci odbijania więźniów, ataków na niemieckie posterunki, wykolejania transportów wojskowych przeznaczonych na front wschodni, wysadzania mostów.

Konspiracyjna działalność obejmowała wszystkie dziedziny życia. Delegatowi rządu londyńskiego podlegały wydziały: wywiadu, dywersji, oświaty, sądownictwa i polityki. Działały konspiracyjne sądy, wykonywane były i ogłaszane w podziemnej prasie wyroki na zdrajcach ojczyzny. Z podziemnych drukarni wychodziło aż 1.400 rozmaitych tytułów, wydawane też były książki. Koncern wydawniczo-poligraficzny AK wypuścił w sumie 250 tysięcy egzemplarzy czasopism, 65,5 tys. broszur i 120 tys. egzemplarzy ulotek.

P3540970

Na tajnych kompletach młodzież przygotowywała się do matury, mogła też zdobyć podręczniki. Podziemne uczelnie kształciły polonistów, historyków, matematyków, lekarzy. W czasie wojny studia ukończyło prawie 10 tysięcy studentów.

Największe akcje zbrojne polskiego podziemia to powstanie warszawskie i akcja „Burza” na wschodnich obszarach Polski, najpierw prowadzona we współpracy z siłami sowieckimi. Po przełamaniu linii frontu władze sowieckie złamały jednak porozumienia wojskowe, a tysiące żołnierzy AK zostały internowane w głąb ZSRR.

Formalne istnienie Polskiego Państwa Podziemnego 1. lipca 1945 roku zakończyło wycofanie międzynarodowego uznania dla Rządy RP na uchodźstwie, samorozwiązanie Rady Jedności Narodowej i Delegatury Rządu na Kraj.

Hołd na cmentarzu

Fot. Anna Szopińska