PRZEPISY A ZATRUDNIENIE. Kobiety często pytają o uprawnienia przysługujące im z racji płci, ciąży, okresu karmienia.
Czas szczególnej ochrony Fot. Anna Szopińska – Regulacje prawne są tak pomyślane, by chronić spokój matki i dziecka, czyli wyższe dobra, nawet, jeśli jest to niekorzystne dla pracodawcy – mówi prawnik. - To wyjątkowa sytuacja, że prawo pracy chroni pracownika. Czasem pracodawca, by być w zgodzie z przepisami, tworzy dla kobiet ciężarnych sztuczne stanowiska, np. przy sortowaniu towarów.

O pracy kobiet traktują art. 176 i 177 Kodeksu pracy, wprowadzając zakaz ich zatrudniania przy czynnościach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Dotyczy to prac związanych z wysiłkiem fizycznym, transportem ciężarów, pozycją wymuszoną; w hałasie i pod ziemią.
Do tego dochodzą rozporządzenia określające warunki i czynności zakazane dla kobiet w ciąży, karmiących lub jednocześnie karmiących i ciężarnych.

Ciężarnych nie wolno zatrudniać w miejscach, gdzie występują: hałas, ciśnienie akustyczne, pola elektromagnetyczne, promieniowanie nadfioletowe i jonizujące. Nie mogą też pracować na określonych wysokościach, w wykopach i zbiornikach otwartych. Nie może ciężarna pracować dłużej niż 8 godzin na dobę w 5-dniowym systemie. Praca w pozycji stojącej wymuszonej, np. przy maszynie, nie może przekraczać 3 godzin na jednej zmianie. Nawet jeśli kobieta dobrowolnie zgodziłaby się na inne warunki – pracodawca jest zobowiązany do przestrzegania przepisów i może zostać ukarany, jeśli tego nie robi. Grozi mu wtedy wizyta inspekcji pracy, a w konsekwencji - sankcje administracyjne i karne.

Kobiety karmiące nie mogą pracować np. przy źródłach promieniowania jonizującego, w kontakcie ze szkodliwymi substancjami chemicznymi, w narażeniu na czynniki szkodliwe fizycznie i psychicznie. Dla ciężarnych i karmiących zabronione są: wysiłek fizyczny, wymuszona pozycja, narażenie na zmienność temperatur, szkodliwe czynniki biologiczne i ciśnienie.


Drugi z wymienionych wcześniej artykułów Kodeksu ma chronić stosunek pracy kobity ciężarnej i trwałość jej umowy o pracę – także w podczas urlopu macierzyńskiego. W tym czasie wykluczone jest rozwiązanie umowy oraz wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy. Warunków pracy i płacy nie można kobieci zmienić także podczas urlopu macierzyńskiego. Tzw. Wypowiedzenie zmieniające możliwe jest wtedy tylko za porozumieniem stron.

Gdyby wypowiedzenie zostało wręczone kobiecie, która jeszcze nie wiedziała, że jest w ciąży – jest ono nieskuteczne (z wyjątkiem pracownic zatrudnionych na 1-miesięczny czas próby i na zastępstwo).
Jeśli umowa o pracę na czas określony kończy się w trakcie ciąży – ulega automatycznemu przedłużeniu do dnia porodu.

Skutecznie może pracodawca ciężarnej kobiecie wypowiedzieć umowę tylko w przypadku likwidacji lub ogłoszenia upadłości zakładu (nie dotyczy to już jednak likwidacji części zakładu). Ma do tego prawo również, gdy pracownica dopuści się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków, popełni przestępstwo (oczywiste lub stwierdzone prawomocnym wyrokiem) uniemożliwiające dalsze zatrudnianie jej na danym stanowisku lub z własnej winy straci uprawnienia do wykonywania zawodu (np. gdy zostanie jej odebrane prawo jazdy).

W przypadku, gdy zakład zostaje sprzedany, ciężarna staje się automatycznie pracownicą nowego pracodawcy.

Warto wiedzieć, że nowelizacja Kodeksu rozszerzyła uprawnienia również na ojców korzystających z urlopów tacierzyńskich.